Bij Rivas Zorggroep zorgen trainingen uit de vechtsport voor een veiliger werkklimaat

Volgend jaar werk je alweer 25 jaar bij Rivas. Merk je dat je werk is veranderd?

‘Ja. Incidenten zijn na de coronapandemie heftiger geworden. We zien dat de mondigheid van mensen toegenomen is. In het ziekenhuis heb je soms drie dagen met iemand te maken. Maar in de thuiszorg of een verpleeghuis is dat zomaar zes of negen maanden, of langer. Dat is een hele andere relatie.’

Zie je dat zorgpersoneel verder over hun grenzen laat gaan, juist omdat ze de mensen beter kennen?

‘Ik denk het wel ja. Ze zeggen, “dit hoort nou eenmaal bij deze persoon”. Bepaald gedrag went, en grenzen worden steeds verder opgerekt. De kikker wordt langzaam gekookt.

We benadrukken altijd dat ze het beveiligingsteam erbij kunnen betrekken bij onveilige situaties. Heb je een discussie met familie? Laat ons de huisregels duidelijk maken en niet de zorgprofessionals. Wij hoeven als beveiligers daarna namelijk geen zorg te leveren aan de cliënt. Dan hou je emotie buiten de deur.

We hadden eens een cliënt op een woonzorglocatie die ruzie maakte met andere bewoners. Dat liep uit de hand. Wij proberen dan alle partijen bij elkaar te brengen. Waar nodig schakelen we de wijkagent in om de partijen met elkaar te laten praten. Ook geven we een brief aan de familie waarin duidelijk staat wat de huisregels zijn. Waarin we extra wijzen op dat iedereen respectvol met elkaar om gaat. Zo proberen we de zorgprofessionals te ondersteunen.’

Wat kan je doen om onveilige situaties te voorkomen?

‘We maken onze collega’s duidelijk dat ze echt samen moeten optreden. De grens is eigenlijk heel duidelijk. Die is beschreven in Rivas-beleid. Als team moet je die harde lijn aanhouden en heel consequent zijn. Dan is ook voor de cliënt helder wat wel en niet kan. Zo glijdt een cliënt ook minder snel af in gedrag. Daar geloven wij in.

Natuurlijk besef ik dat dat moeilijk is. We snappen dat cliënten soms uit emotie reageren. Maar het mag nooit persoonlijk worden naar de zorgverlener toe. Dat is gewoon niet aanvaardbaar.’

Wat kan helpen om die grens goed te bewaken?

‘Begin met opschrijven. Beschrijf de feitelijke waarnemingen in het dossier. Zorgverleners schrijven weleens vanuit emotie iets in een dossier. De familie leest het dossier ook. Beschrijf zonder waardeoordeel. Meneer krabt, mevrouw bijt. We merken dat daar bij Rivas steeds meer aandacht voor is.

Het is belangrijk om zo’n dossier ook bij te houden als het gaat om het vertonen van grensoverschrijdend gedrag. Niet alleen om incidenten op te schrijven, maar ook om aan die waarnemingen te zien hoe bepaald gedrag zich ontwikkelt over de tijd. Dat zorgt er ook voor dat familie vaak al meer getemperd is in hun reactie.’

Het komt voor dat zorgpersoneel incidenten niet altijd meldt. Hoe belangrijk is het om dat wel te doen?

‘Als je interne incidenten niet meldt kan je niet geholpen worden, want het beeld van de situatie komt dan ook niet naar boven bij een directie of raad van bestuur. Er is dan geen probleem. Wij geven onze cijfers ook door. Als het aantal incidenten op een locatie toeneemt moet er iets gebeuren.

Wat we ook altijd zeggen: het is je professie om zorg te leveren. Je trekt je Rivas-jas aan en je komt steunkousen aantrekken of wassen. De klant mag iets vinden van de kwaliteit, maar niet van de persoon. We hebben weleens gehad dat mensen op uiterlijk werden geweigerd door de cliënt. Dat kan niet.

Ook doen we aangiftes als cliënten grensoverschrijdend gedrag vertonen. Dat klinkt zwaar. We gaan ook niet zomaar altijd naar de politie toe om iemand strafrechtelijk te vervolgen, maar we bouwen zo wel aan een dossier.’

Sinds enkele jaren geven jullie zelfverdedigingscursussen aan zorgpersoneel. Hoe zien die eruit?

‘De training zorgt ervoor dat zorgverleners minder gespannen bij een cliënt naar binnen stappen. Je stapt anders op een cliënt af als je daar eerder een nare ervaring mee hebt gehad. Wij proberen ze aan te wennen dat elke dag een nieuwe dag is. Het is de enige manier om ander gedrag bij de cliënt te zien.

Dat klinkt makkelijk, maar is onvoorstelbaar moeilijk. Wij leren ze onder andere ademhalingsoefeningen. Dat kan helpen als je enorm geladen bent om bij iemand naar binnen te gaan. En doordat zorgverleners rustiger naar binnen stappen, omdat ze meer handvatten hebben om mee te werken en beter begrijpen wat er gebeurt, wordt de cliënt uiteindelijk ook rustiger. Dan kan je proberen een frisse start te maken met elkaar.

We beginnen de training altijd met de veilige afstand en hoe het voor de cliënt voelt als je binnen die veilige afstand komt als zorgverlener. In een oefening lopen we naar elkaar toe tot waar de grens ligt, wat voelt voor jou veilig? In de bank genomen is dat wanneer je iemand van de tenen tot de kruin kan zien. Terwijl, als zorgverlener werk je vaak op armlengte afstand. Dat kan voor de cliënt als een onveilige situatie aanvoelen. Natuurlijk snap ik dat je niet vanaf 2,5 meter zorg kan verlenen. Maar het is heel belangrijk om je te beseffen wat alleen al je aanwezigheid binnen die zone met de cliënt kan doen.

Je kan trainen hoe je met je lichaam communiceert. We leggen bijvoorbeeld uit hoe je het beste bij iemand kan staan als je iets wil overbrengen: in een hoek van 45 graden. Dat is de meest veilige positie, waarbij je ook nog heel gastvrij overkomt.’

Dat zijn hele praktische tools.

‘Ja. We hebben veel cliënten die cognitief vergelijkbaar zijn met een driejarige. Uitleggen met alleen woorden werkt niet. In houding kan je dat veel duidelijker oplossen. Hoe je je opstelt tegenover de cliënt, hoe je gaat staan. Die manieren zijn makkelijk aan te leren.

Bij moeilijkere casussen kijken we vaak mee, om te zien of we een specifiek plan kunnen maken waarmee je als zorgverlener niet hoeft terug te vallen op fysiek ingrijpen. Want dat moet echt de uiterste oplossing zijn.’

Hoe kijk jij naar de toekomst van de zorg?

‘Als wij met zijn allen zorgen voor een betere en veiligere werkomgeving, zijn mensen meer genegen om te blijven. Dat weet ik honderd procent zeker. Afgelopen jaar kwamen er bij Rivas voor het eerst in jaren meer mensen binnen dan dat er weggingen. Wij moeten daarin een voorbeeld zijn. Salaris is leuk, maar dat krijg je één dag in de maand. De andere dertig dagen moet je het gewoon goed naar je zin hebben. Daar geloof ik heilig in.

Mensen in de zorg verrichten heel mooi werk. Maar zijzelf moeten op één staan als het gaat om veiligheid. En niet pas na de cliënt. Alles wat wij ze bijbrengen over non-verbaal gedrag moet een tweede natuur worden. Het begint al bij hoe je op iemand afloopt.’

Wat zou je nog willen meegeven aan zorgverleners?

‘Wat ik vooral wil benadrukken is dat het nooit over jou als persoon gaat. Bepaald ongewenst gedrag komt meestal voort vanuit een soort onmacht bij de cliënt, niet uit onwil. Iemand die aan dementie lijdt, wil iets wat hij of zij dan niet direct duidelijk kan maken en uit zich op een bepaalde manier.

Tegelijkertijd betekent dat niet dat je alles maar over je heen moet laten komen. Zorg goed voor jezelf en je collega’s. Dat is de enige manier waarop je elkaar op de werkvloer houdt. Je hoeft jezelf niet weg te cijferen.’